تاثیر ارتفاع در کوهنوردی بر فشار (جدول انتخاب ارتفاع + راهکارهای پیشگیری)

کوهنوردی از جمله فعالیت‌های ورزشی و ماجراجویانه‌ است که نه تنها نیازمند توانایی بدنی و مهارت‌های فنی می‌باشد، بلکه تاثیرات محیطی آن بر سلامت فرد اهمیت ویژه‌ای دارد. یکی از مهم‌ترین عوامل محیطی در کوهستان، ارتفاع از سطح دریا است. با افزایش ارتفاع، فشار جو کاهش می‌یابد، تراکم هوا کمتر می‌شود و در نتیجه اکسیژن قابل دسترس نیز کاهش پیدا می‌کند. این تغییرات مستقیم و غیرمستقیم بر بدن تاثیر گذاشته و بر فشار خون نیز اثرگذار هستند. شناخت این اثرات برای کوهنوردان و پزشکان ورزشی ضروری است، به همین دلیل در این مقاله به بررسی کامل تاثیر ارتفاع در کوهنوردی بر فشار خواهیم پرداخت.

فشار خون چیست؟

پیش از بررسی این که ارتفاع چه تاثیری بر فشار دارد، باید به شرح این پرداخت که فشار خون چیست؟ به طور کلی فشار خون نیرویی است که خون هنگام پمپاژ توسط قلب به دیواره رگ‌های خونی وارد می‌کند. این فشار معمولا با دو عدد بیان می‌شود، مثلا: 120 روی 80 میلی‌متر جیوه. 

• عدد اول همان فشار سیستولیک است و در واقع فشاری می‌باشد که هنگام تپش قلب وارد می‌شود. 
• منظور از عدد دوم فشار دیاستولیک و آن فشار است که هنگام استراحت قلب وارد می‌گردد.

آیا فشار خون در ارتفاع بالا می‌رود؟

طبق تحقیقات انجام شده بر روی کوهنوردانی که به اورست صعود کردند، فشار خون با افزایش ارتفاع بالاتر رفته و همچنین قرص فشار خون در ارتفاع معینی بی اثر می‌شود. یکی از مهم‌ترین تحقیق‌ها، پژوهشی بود که در طی آن 47 داوطلب به کمپ اصلی اورست در ارتفاع حدود 5400 متر صعود کرده و در طول مسیر فشار خون آنان به شکل شبانه‌روزی اندازه‌گیری می‌شد. نتایج نشان داد که قرار گرفتن در ارتفاع بیش از 5400 متر منجر به افزایش میانگین 14 میلی‌متر جیوه در فشار خون سیستولیک و 10 میلی‌متر جیوه در فشار خون دیاستولیک می‌شود.

باید اشاره کرد که در پژوهش مذکور، یک گروه از داوطلبان روزانه 80 میلی‌گرم داروی ضد فشار خون تلمیزارتان (Micardis) مصرف کردند. این دارو مخصوص کاهش فشار خون است اما بررسی‌ها نشان داد که مصرف آن در ارتفاع بالای 5400 متر تاثیری بر فشار خون ندارد.

بنابراین می‌توان در جواب این پرسش که تاثیر ارتفاع در کوهنوردی بر فشار خون چیست، گفت که صعود به ارتفاعات بالا موجب افزایش فشار خون می‌شود. در ادامه مطلب به شرح دلایل افزایش فشار و راهکارهایی برای حفظ سلامتی در حین صعود خواهیم پرداخت.

به نقل از سایت bch.org:

Activities at higher altitudes such as skiing, hiking, bicycling or climbing can place stress on the heart and blood vessels due to lower levels of oxygen

“Dr. Robert Shapiro”

فعالیت‌های ورزشی در ارتفاعات بالا مانند اسکی، کوهنوردی، دوچرخه‌سواری یا صعود می‌توانند به دلیل کاهش سطح اکسیژن، فشار زیادی به قلب و رگ‌های خونی وارد کنند

“دکتر رابرت شاپیرو”

دلایل افزایش فشار خون در کوهنوردی

• کاهش فشار اکسیژن: در ارتفاعات، اکسیژن کمتری به ریه‌ها و خون می‌رسد. بدن برای جبران کمبود اکسیژن، سیستم عصبی سمپاتیک را فعال می‌کند. این سیستم با ترشح آدرنالین و نورآدرنالین باعث تنگی عروق و افزایش فشار خون می‌شود.
• استرس و افزایش فعالیت اعصاب سمپاتیک: گاهی اوقات استرس ناشی از کوه‌نوردی، فعالیت اعصاب سمپاتیک را بیشتر می‌کند. در نتیجه ضربان قلب تندتر و فشار خون بالاتر می‌رود.
• تنگی عروق ریوی: در اثر کمبود اکسیژن، رگ‌های خونی ریه منقبض شده و این تغییر، باعث بالا رفتن فشار شریان ریوی و فشار خون می‌شود.
• ترشح هورمون‌ها: هورمون‌هایی مانند رنین، آنژیوتانسین II و آلدوسترون در ارتفاع بیشتر ترشح می‌شوند. آنژیوتانسین II باعث تنگی رگ‌ها شده و آلدوسترون با افزایش بازجذب نمک و آب در کلیه‌ها، حجم خون را بالا می‌برد.
• کاهش دفع مایعات: ممکن است در ارتفاعات، تغییرات هورمونی و فیزیولوژیکی باعث ماندگاری بیشتر آب و نمک در بدن شوند. این موضوع حجم خون را بالا برده و فشار خون را افزایش می‌دهد.
• فعالیت بدنی سنگین: کوهنوردی یک ورزش استقامتی سنگین است. فعالیت سنگین در حالی که با کمبود اکسیژن هم مواجه هستید، قلب را وادار کرده تا با نیروی بیشتری کار کند و همین امر فشار خون را بیشتر بالا می‌برد.

راهکارهای پیشگیری از افزایش فشار خون در صعود

• صعود اصولی و تدریجی: مهم‌ترین اصل کوهنوردی، صعود آهسته و مرحله‌ای است. در واقع توصیه می‌شود به ازای هر 600 تا 800 متر افزایش ارتفاع، یک روز استراحت کنید. صعود سریع، بدن را شوکه کرده و احتمال افزایش فشار خون را بیشتر می‌کند.
• مصرف آب کافی: کم‌آبی بدن یکی از عوامل افزایش فشار خون و مبتلا شدن به سردرد در ارتفاع است. توصیه می‌شود در طول صعود، مرتب آب بنوشید. مصرف نوشیدنی‌های شیرین و کافئین‌دار را به حداقل برسانید چون می‌توانند باعث کاهش آب بدن شوند.
• تغذیه مناسب: مصرف غذاهای سبک، کم‌نمک و پرکربوهیدرات (مثل نان، برنج، سیب‌زمینی) توصیه می‌شود. از مصرف غذاهای خیلی چرب و شور پرهیز کنید، زیرا سدیم زیاد فشار خون را بالا می‌برد. مصرف میوه‌های تازه برای تامین ویتامین و انرژی مناسب است.
• آمادگی جسمانی پیش از صعود: تمرینات هوازی (دویدن، شنا، دوچرخه) باعث قوی‌تر شدن قلب و ریه‌ها می‌شود. تمرین در ارتفاعات متوسط قبل از صعودهای بزرگ، کمک می‌کند بدن بهتر سازگار گردد.
• کنترل و پایش فشار خون: افراد با سابقه فشار خون بالا باید قبل از صعود با پزشک مشورت کنند. همراه داشتن دستگاه فشار خون قابل حمل برای کوهنوردان با سابقه مشکلات قلبی عروقی توصیه می‌شود.
• استفاده از دارو: مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک (مثل داروهای ضد فشار خون) نباید قطع شود. برخی از داروها مانند استازولامید برای پیشگیری از بیماری ارتفاع به کار می‌روند. با این حال حتما باید پیش از صعود با پزشک مشورت نمایید، زیرا بعضی از داروها در ارتفاع اثرشان تغییر می‌کند.

بیشتر بخوانید: اصطلاحات کوهنوردی

آیا افراد با فشار خون بالا می‌توانند کوهنوردی کنند؟

افراد مبتلا به فشار خون بالا در صورت کنترل بیماری و زیر نظر پزشک می‌توانند کوهنوردی کنند، اما رعایت اصول ایمنی برای آنان ضروری است. این افراد باید پیش از صعود تحت معاینه پزشکی قرار گیرند، داروهای خود را منظم مصرف کنند و از قطع یا تغییر خودسرانه آن بپرهیزند. انتخاب ارتفاع‌های متوسط، صعود تدریجی، پرهیز از فعالیت شدید ناگهانی، مصرف آب کافی، اجتناب از غذاهای شور و استرس بیش از حد، از جمله نکات کلیدی برای پیشگیری از عوارض قلبی و عروقی است. همچنین پایش منظم فشار خون در طول صعود اهمیت دارد و در صورت بروز علائمی چون سردرد شدید، سرگیجه یا تنگی نفس، ادامه صعود توصیه نمی‌شود. بنابراین بهتر است به محض مشاهده علائم افزایش فشار و تنگی نفس به پایین بازگردید.

انتخاب ارتفاع مناسب برای افراد با فشار خون بالا

پس از بررسی تاثیر ارتفاع در کوهنوردی بر فشار، افراد با این سوال که کوهنوردی تا چه ارتفاعی مشکل ایجاد نمی‌کند مواجه خواهند شد. در ادامه جدول انتخاب ارتفاع مناسب برای افراد با فشار خون بالا را آورده‌ایم.

کوهنوردی اگر چه ضررهایی برای افراد با فشار خون بالا دارد، اما از مزایای آن می‌توان به تاثیر کوهنوردی بر دیسک کمر اشاره کرد. برای مثال این ورزش به تقویت عضلات پشتی و شکمی کمک می‌کند، با این حال اگر کوله پشتی شما سنگین باشد به کمر فشار وارد خواهد شد. همچنین تاثیر کوهنوردی بر لاغری را نمی‌توان نادیده گرفت، کوهنوردی باعث افزایش متابولیسم شده و سوخت کالری را بالا برده که به همین دلیل به لاغری بیشتر کمک می‌کند.

بیشتر بخوانید: قانون ساعت ۲ کوهنوردی

نتیجه گیری

در خصوص تاثیر ارتفاع در کوهنوردی بر فشار خون گفتیم که افزایش ارتفاع باعث کاهش اکسیژن و بالا رفتن فشار خون می‌شود. همچنین برخی از قرص‌های کاهش فشار در ارتفاع بالا تاثیر نداشته و تغییری ایجاد نمی‌کنند. برای جلوگیری از افزایش فشار در حین کوهنوردی باید صعود را مرحله به مرحله انجام دهید، همچنین نوشیدن آب کافی و پرهیز از خوردن غذاهای خیلی چرب و شور اهمیت زیادی دارد. افراد مبتلا به فشار خون بالا می‌توانند در ارتفاع‌های کمتر کوهنوردی نمایند، اما باید این کار را زیر نظر پزشک انجام دهند.